This is default featured slide 1 title

This is default featured slide 2 title

This is default featured slide 3 title

This is default featured slide 4 title

This is default featured slide 5 title

ŹRÓDŁA BŁĘDU

19

 

Źródła błędu związane z metodą etologiczną, a mianowicie zakłócenia w obserwacji wynikające z udziału obserwatora mogą być do pewnego stopnia wyrównane następującymi spo­sobami:Obserwator powinien być świadomy tego, że jego rola może być źródłem błędu. Unikanie antropomorfizmu nie jest jednak wystarczające. Konieczna jest tu większa liczba podstawowych badań dotyczących tego problemu meto­dologicznego.Zastosowanie metod technicznych do rejestracji zachowa­nia jeżeli metody te nie zakłócają sytuacji eksperymen­talnej. Na przykład zastosowanie filmu pozwala na wpro­wadzenie wielu obserwatorów, którzy mogą bardziej szcze­gółowo badać zachowanie, na przykład za pomocą zwol­nionej projekcji filmu, co ma tę dodatkową zaletę, iż mi­mowolne odczucia związków przyczynowych i ukierunko- wań na cel w zachowaniu zostają wyeliminowane.Wybór zwierząt eksperymentalnych nie prowokujących do antropomorficznych interpretacji.Większy zakres formalizacji i podsumowania opisów za­chowania w postaci krótkich wyrażeń matematycznych. Włączenie charakterystycznych cech osobowości obserwa­tora do modelu zastosowanego do opisu i wyjaśnienia zachowania.

METODA JEDNOZMIENNA

20

 

Metoda jednozmienna, używana zwykle w naukach  fizycznych, nie ma zastosowania w naukach biologicznych : i behawioralnych. Reventlow zaleca metodę wielozmienną, ponieważ w metodzie tej nie kontroluje się ani też nie wyklucza zmiennych, natomiast rejestruje się je. Skomplikowane prace matematyczne  i statystyczne związane z tą metodą mogą być obecnie wyko­nywane przez komputery. Jest to argumentacja podobna do argumentacji Cattella, który H również zalecał metodę wielozmienną. Jednakże spośród rónych podtypów metody wielozmiennej Reventlow wybiera metodę etologiczną, ponieważ ma ona następujące cechy :„Etologia nie ma „mozaikowo-psychologicznego” charakteru, który faktycznie cechuje znaczną część psychologii porównawczej, ponie­waż dla etologii istotna jest obserwacja całości życia zwierzęcia”.„W etologii zwierzęta eksperymentalne wykonują zadania ma­jące dla nich istotne znaczenie biologiczne, podczas gdy zadania w innych rodzajach eksperymentów ze zwierzętami przypominają bardziej »problemy ludzkie”.„Etolog może prowadzić badania nad wieloma gatunkami zwierząt, nie tylko nad tymi, które szczególnie nadają się do życia w labo­ratorium lub są hodowane wyłącznie do tego życia. Umożliwia to wgląd w różne rodzaje zachowania oraz znalezienie zasadniczych podobieństw w zachowaniu różnych gatunków zwierząt”.„Etolog zajmuje się znacznie liczniejszymi rodzajami motywacji lub raczej właściwszym pod względem biologicznym rozkładem moty­wacji”.„W eksperymentach etologicznych eksperymentator nie może uniknąć gromadzenia wiedzy o ogólnym zachowaniu zwierząt, a to w do­datku narzuca mu określone wymagania, jeśli pragnie stosować tę metodę w odpowiedzialny sposób. Taka wiedza ma bardzo duże znaczenie dla interpretacji wyników”.

MIĘDZY PODSTAWOWYMI TEZAMI

16

 

Pierwsza możliwość zakłada istnienie determinizmu przyczy­nowego, podczas gdy druga zakłada istnienie indeterminizmu. Trzecia możliwość nie pozwala na dokonanie wyboru między tymi dwoma podstawowymi tezami filozoficznymi, ale wy­maga zastosowania modelu probabilistycznego, tak jak w dru­gim przypadku.Reventlow nie dochodzi do żadnych wniosków pozwalających na ostateczne zaakceptowanie jednej z tych dwóch funda­mentalnych tez, decyduje się jednak, ze względu na wygodę, zalecić zastosowanie modelu probabilistycznego. Jest to zgodne z jego instrumentalistyczną metateorią.Twierdzenia metodologiczne dotyczące języka danych są również omówione w sposób bardzo jednoznaczny. Reventlow j uważa siebie za „behawiorystycznego fenomenologa”. Nazwa ta wskazuje, że łączy on ze sobą dane behawioralne i dane fenomenologiczne. Sądzę jednak, że bardziej słuszne będzie nazwanie takiego stanowiska „fenomenologicznym behawio- ryzmem”, ponieważ stosuje on behawioralny język danych. Przymiotnik „fenomenologiczny” oznacza, że każdy fakt beha­wioralny musi być spostrzeżony i zarejestrowany i być może nawet zaklasyfikowany — przez osobę obserwującą, zanim zostanie zaakceptowany jako fakt. Wynika stąd, że j wszystkie dane behawioralne powinny być wyrażone w ten fenomenlogiczny sposób: „eksperymentator zaobserwował, że badany zareagował w taki to a taki sposób”.

REFLEKSJE NA TEMAT MODELI

17

 

Swoje refleksje na temat modeli wyraża on w następujący sposób: „Pracując sukcesywnie nad przyjętymi a priori założeniami, konstruk­cją modelu, sprawdzeniem statystycznym, rewizją założeń, konstrukcją nowego modelu itp. możliwe jest zbudowanie modelu o mocniejszych podstawach empirycznych niż modele bardziej złożone, które mogą opierać się na bardziej szczegółowych założeniach teoretycznych, ale w mniejszym stopniu podlegają kontroli”.Ponieważ sam Reventlow przedstawia bardzo wnikliwe roz­ważania nad problemem determinizmu, omówimy je tutaj w powiązaniu z innymi problemami metateoretycznymi. Pracę swoją rozpoczął on od modelu probabilistycznego, ponieważ było to najbardziej dogodne, a nie dlatego, że wierzył w indeterminizm. Po zakończeniu swoich badań eksperymentalnych ponownie omawia on zagadnienie, dlaczego przewidywania deterministyczne wydają się niemożliwe w psychologii. Wymienia trzy możliwości:Istnieją pewne wywierające wpływ czynniki, które zostały przeoczone.Zjawiska psychologiczne są w istocie rzeczy indeterministyczne. Zjawiska psychologiczne zależą od tak dużej liczby czyn­ników o równej sile, że w praktyce niemożliwe jest zare­jestrowanie ich wszystkich w jednym eksperymencie.